JAWS 6.0 uitgebracht

Door: Rob Melchers

10-01-2005 - Eerder dan verwacht was daar opeens JAWS 6.0. Vooralsnog is deze verjaardags-uitgave (JAWS is tien geworden) voor de Amerikaanse markt. De VVVV (voor vertaling vatbare versie) zal nog wel even op zich laten wachten. We verwachten versie 6.01 in maart, en dan duurt het nog even voor de vertalers daarmee klaar zijn. Maar zoals gebruikelijk konden we niet wachten tot het zover zou zijn, en hebben we de Engelse versie opgehaald en alvast een beetje getest.

De belangrijkste verandering voor JAWS-gebruikers is de introductie van de lang beloofde 'Internet Licensing Manager' (ILM), die de Quelle floppy-disk naar de prullenmand verwijst.

Gebruikers van JAWS met een Quelle licentie die nog een upgrade toestaat kunnen de Quelleversie van JAWS 6.0 ophalen. Die werkt dan tot 15 maart 2005. Daarna moet de ILM versie gebruikt worden.

Met versie 6.0 zet de Rolls Royce onder de schermlezers weer een grote stap in de goede richting. Het helpsysteem wordt nu in het DAISY formaat aangeboden. Stabiliteit en reactiesnelheid zijn op het eerste gevoel nog net even beter geworden, de aansturing van brailleleesregels is aanzienlijk verbeterd en de Citrix omgeving alsmede andere thin-client omgevingen worden nu, zij het tegen extra betaling, ondersteund.

Wat ons opviel.

1. Help op DAISY.

De helpsectie van JAWS 6.0 maakt gebruik van DAISY documenten. Daartoe heeft FreedomScientific (USA) een eigen DAISY-lezer ontwikkeld, waarvan de demoversie met het pakket wordt meegeleverd. Met de betaalde versie kan je alle DAISY boeken en tijdschriften lezen, de demoversie leest alleen de JAWS help voor. Maar FS biedt een drietal DAISY helpbestanden aan op haar website waarmee het aardig testen was.

Na het openen van een DAISY bestand in de 'FSReader' deelt het scherm zich in twee vensters. In het ene venster vinden we een verkenner-achtige boomstructuur van de verschillende DAISY onderdelen, waar je doorheen navigeert zoals je gewend bent in de verkenner. Met een druk op de Entertoets wordt het geselecteerde gedeelte voorgelezen, waarbij de tekst in het andere venster meeloopt. De pijltjestoetsen geven toegang tot de verschillende niveaus en volgende of vorige onderdelen. Met de tabtoets spring je van het ene naar het andere venster.

De afspeel-, pauze- en snelspoeltoetsen zijn met sneltoetsen te bedienen en werken zoals mag worden verwacht. Het snelspoelen is hoorbaar en gaat bijzonder snel. De voorleessnelheid kan worden ingesteld binnen een ruime marge en de pauzes tussen woorden kan worden veranderd.

Het plaatsen van bladwijzers is mogelijk, evenals het opgeven van een pagina. Ook zoeken wordt ondersteund.

Een half uur lang hebben we als gekken op de navigatietoetsen gedrukt. Telkens gebeurde wat met bijvoorbeeld de TPB-reader niet lukt: het nieuw geselecteerde bestand wordt gewoon voorgelezen. De verkenner-achtige inhoudsopgave voldoet prima en gedraagt zich zoals je met JAWS gewend bent. Een echte aanrader voor wie de computer in de huiskamer heeft staan, als de prijs tenminste goed is en de helpbestanden in het Nederlands beschikbaar komen.

2. Custom Labeler.

Met de 'custom labeler' wordt het mogelijk websites en andere documenten die niet goed worden voorgelezen 'op te poetsen'. Elementen zoals links, grafieken, invul- en aankruisvakken die niet goed worden weergegeven, kunnen worden voorzien van eigen labels, die daarna kunnen worden opgeslagen voor later gebruik. Zolang een website of document niet veranderd worden deze 'custom labels' door JAWS onthouden nadat de applicatie is afgesloten. Zelfgemaakte labels kunnen met anderen worden gedeeld. Wie dus wat te zoeken heeft op de voorpagina van planetinternet.nl, kan straks gewoon even BlinfoTec bellen.

3. Verbeterde braille aansturing.

Snellere reactietijd en minder scannen stonden al lang op het verlanglijstje van braille gebruikers. JAWS 6.0 levert die verhoogde snelheid alsmede een aantal andere verbeteringen zoals 'auto-advance-mode', het equivalent van 'say all'. Zonder de vingers van de leesregel te moeten halen, kan een document nu van boven naar beneden worden doorgelezen, waarbij blanco regels worden overgeslagen. De snelheid waarmee dit gebeurd is in te stellen tussen een halve seconde en twintig seconde per regel, en kan tijdens het lezen worden bijgesteld.

Pop-up venstertjes met korte mededelingen kunnen nu automatisch worden weergegeven en verdwijnen weer even automatisch, waarna kan worden doorgelezen of actie ondernomen.

4. Skim Reading.

'Scannend lezen' is wat we er in Nederland tegen zouden zeggen. Zoals een ziende een pagina snel van boven naar beneden doorkijkt, zo kan JAWS 6.0 nu 'skimlezen'. Met de basisinstelling van deze nieuwe optie wordt van een website of document de eerste regel van elke paragraaf voorgelezen, waarna naar de volgende paragraaf wordt gesprongen. Gekozen kan worden tussen de eerste regel, de eerste zin of een opgegeven zoekterm. Bijzonder handig bij lange documenten waarvan je even snel wilt weten wat er nu eigenlijk allemaal instaat.

Het 'skimlezen' kan op elk moment worden onderbroken, waarna JAWS in de 'say all' mode doorleest. Nadat je het gedeelte van belang hebt gelezen, ga je weer over op 'skim' mode.

Wat ons ook opviel was, dat bij het 'handmatig' doorlezen van lange documenten de vertraging, die optrad naarmate er meer tekst was verwerkt, verdwenen is. Ook midden in een een .txt bestand van zo'n 50 KB volgen spraak en braille de pijltjestoetsen onmiddellijk.

5. Nog betere lijst- en tabelnavigatie.

Dit vereiste wel enige oefening, maar na wat studeren lukte het ons JAWS een door ons ingestelde selectie van kolommen te laten voorlezen, daarbij de onbelangrijke kolommen overslaand. Bij standaard documenten met veel lijsten of tabellen is dit een uitkomst, ook al omdat je eventuele kolomkoppen in een andere stem kan laten voorlezen tijdens het scannen van de kolomselecties.

6. Betere 'Progress Bar' ondersteuning.

De status van de balk die aangeeft hoe ver het bijvoorbeeld staat met die lange download, kan nu worden weergegeven of uitgesproken. Hoe vaak dat gebeurt, kan worden ingesteld. Deze optie is per applicatie apart in te stellen of uit te schakelen.

7. JAWS wordt 'webwijs'.

Als je een website bekijkt, valt er weinig te typen. De makers van JAWS snappen dat ook, en gebruiken het toetsenbord tijdens Internet Explorer gebruik steeds meer als navigatiemiddel. Nog meer sneltoetsen maken het verkennen van onbekende websites steeds makkelijker. Ook lijsten kunnen nu met sneltoetsen worden bereikt en doorgelezen, knoppen zijn te vinden met een enkele toetsaanslag en de melding 'geen tabellen meer' als je op de t-toets blijft drukken is verdwenen en het navigeren begint weer vrolijk van voren af aan. Met de Insert plus Functietoetsen komen steeds meer lijsten van website-elementen overzichtelijk ter beschikking, zodat het zoeken tot een minimum wordt beperkt. De ondersteuning van 'flash' menu's en filmpjes leek ons weer te zijn verbeterd en door de zogenaamde 'page refresh' op 'uit' te zetten, vormt flash eigenlijk geen obstakel meer voor de toegankelijkheid. Natuurlijk is JAWS nog steeds afhankelijk van goede web-code, maar het lijkt erop, dat veel toegankelijkheids problematiek door de verbeterde techniek kan worden opgelost.

8. Citrix and Terminal Services/Remote Desktop Support.

Citrix MetaFrame en Microsoft Terminal Services zijn nu toegankelijk met JAWS 6.0. Thuiswerkers kunnen dus op afstand werken met spraak en braille. Om dit te realiseren moet er zowel op de server als op de computer van de werknemer software worden toegevoegd, die tegen meerprijs verkrijgbaar is voor de Professional versie van JAWS. Uiteraard hebben we dit niet kunnen testen, maar zodra er in Nederland mensen zijn die hiermee aan het werk gaan, houden we ons aanbevolen voor hun opmerkingen en ervaringen.

9. Outlook kalender 2003 toegankelijker.

Door de toepassing van MSAA (Microsoft Active Accessibility) is de Outlook kalender 2003 toegankelijker geworden. Periodes, afspraken en dagen in de kalender worden nu beter voorgelezen of op de leesregel getoond.

Net als het geval is in andere MS Office applicaties, worden regels die niet geheel op het scherm passen nu helemaal door JAWS voorgelezen. Ook als de start- en eindtijd van een afspraak meer dan 130 minuten bedraagt worden beide tijden voorgelezen. Door op een afspraak te enteren, spring je nu meteen naar de notities voor die afspraak. Afkortingen van datum en tijd worden nu geheel voorgelezen en verlopen perioden worden tijdens het navigeren door de kalender niet meer weergegeven. Een sneltoetscombinatie maakt het mogelijk om snel een herinnering te lezen en daarna weer terug te keren naar de onderhanden taak.

Conclusie.

Het toenemende belang dat het internet speelt in het dagelijks leven, lijken als leidraad te dienen voor de ontwikkelaars van JAWS. Tegelijkertijd worden de op Internet Explorer toegepaste verbeteringen gebruikt om de toegankelijkheid van applicaties zoals MSWord en Excel te verbeteren. Met de toevoeging van remote terminal ondersteuning voor de werkende blinde of slechtziende en de uitstekende ontsluiting van het internet voor mensen met een leeshandicap, staat deze schermlezer voor ons aan de top. Het lijkt ons aan te bevelen nog eens goed na te denken, als een regionaal centrum adviseert, dat 'jij geen JAWS nodig hebt'. Ook het argument dat JAWS moeilijker zou zijn te bedienen dan andere schermlezers, is uit de lucht gegrepen. Iedere nieuwe applicatie vereist aanpassing van de gebruiker, maar de leercurve voor de verschillende schermlezers verschilt nog maar nauwelijks.

Nee, we hebben geen aandelen in FreedomScientific, maar we gunnen iedereen gewoon een compleet toegankelijke computer.

Voor de complete lijst met nieuwtjes in JAWS 6.0 (Engels) ga je naar:
http://www.freedomscientific.com/fs_products/software_jaws60fea.asp

De DAISY helpbestanden staan op:
http://www.freedomscientific.com/fs_products/training.asp

Uit: BlinfoMail januari 2005
Website: BlinfoTec

Zie ook:

Freedomscientific Benelux besluit tot uitbrengen pre release JAWS 7.10, JAWS 5.0 in aantocht, JAWS 6.1: te haastig uitgebracht?, JAWS licentie perikelen, JAWS scripts voor iTunes