Even weg met hond en stok

Een mini gids voor mobiliteits hulpjes.

Door: Petra van Driel

02-06-2004 - Als je visueel gehandicapt bent, is het vinden van de weg niet langer enkel een kwestie van witte stok en geleidehond. Oh nee, er is nu een grote variëteit aan pratende, piepende en vibrerende apparaatjes waar je uit kunt kiezen. Ze helpen je om obstakels te ontwijken, en objecten en oriëntatiepunten te vinden.

In deze gids zal ik je eerst kennis laten maken met een paar simpele hulpmiddelen, die je waarschuwen voor obstakels, daarna gaan we verder met enkele hulpmiddelen die nog meer informatie geven over de ruimte om je heen: obstakel detectoren, vegende sonar systemen en optische apparatuur.

Hoe werkt een obstakel detector?

Stel je voor: je staat in een grote kamer. Je klapt in je handen, waardoor je een geluidssignaal uitzendt. Je hoort hoe het geluid weerkaatst tegen de muren. Hoe groter de kamer, hoe verder je van de muren afstaat, hoe langer het duurt voordat je het weerkaatste geluid hoort. Hetzelfde gebeurt als je met een lamp knippert. Je verzendt een lichtsignaal, dat gereflecteerd wordt, waarna jij die reflectie weer kunt zien. Maar met een lichtflits gebeurt dit zo snel, dat er geen vertraging merkbaar is.

Simpele mobiliteitshulpmiddelen die obstakels detecteren, werken als volgt. Ze verzenden een sonar geluidsgolf (ultrasound) of een laserstraal en ontvangen daarvan vervolgens de echo, of de reflectie. Ze berekenen de afstand tot het obstakel aan de hand van het tijdsverschil tussen het uitzenden van het signaal en het ontvangen van de echo of reflectie. Zowel sonar als laser kunnen veel kleinere objecten detecteren dan mogelijk zou zijn met hoorbaar geluid en het menselijk oor.
(Voor de techneuten, dit komt omdat deze signalen een veel kortere golflengte hebben, zodat ze zelfs weerkaatsen van de kleinste objecten, in plaats van er omheen te buigen, zoals hoorbaar geluid doet.)

Welke obstakel detectoren zijn er beschikbaar?

De meest bekende is misschien wel de Ultracane, die een sonar obstakel detector combineert met een lange stok. Eén sonar sensor detecteert obstakels recht voor je, terwijl een tweede obstakels op hoofdhoogte detecteert. Iedere sensor bedient een eigen knop op het handvat van de stok. De knop begint te trillen zodra er een obstakel wordt waargenomen. Er zijn twee instellingen, één om objecten binnen een straal van 3 meter te detecteren, de ander halveert deze afstand naar 1.5 meter. De UltraCane is verkrijgbaar bij Sound Foresight en kost 598 euro, plus 23 euro voor de verzending.

Gebruikmakend van dezelfde technologie, maar met een veel grotere flexibiliteit is de Miniguide. Dit is een ware mini sonar obstakel detector. De hoorbare Miniguide waarschuwt je door middel van geluidssignalen voor obstakels. Hoe hoger de piep, hoe dichter je bij het obstakel bent. De voelbare Miniguide waarschuwt je voor obstakels met trillingen. Hoe sneller de trillingen, hoe dichter je het obstakel bent genaderd.

De Miniguide wordt gewoonlijk in de hand gehouden, maar kan ook aan voorwerpen worden bevestigd. Bijvoorbeeld aan een stok, een rolstoel, of zelfs aan een hoed. Het maximale bereik is 4 meter, en diverse instellingsmogelijkheden maken de Miniguide geschikt voor verschillende situaties. Het apparaat is verkrijgbaar bij GDP Research in Australië en kost 322 euro.

De Laser Cane combineert een laser obstakel detector met een lange stok. Hij detecteert zowel objecten recht voor je, op hoofdhoogte, en aan weerszijde, als afstapjes. De stok trilt en heeft een inschakelbare hoorbare toon om je voor obstakels te waarschuwen. De Laser Cane is verkrijgbaar bij Nurion Industries in de V.S. en kost 2045 euro.

Wat zijn de problemen met deze obstakel detectoren?

Sommige oppervlakten weerkaatsen sonar of reflecteren laserstralen beter dan andere. De harde oppervlakte van een muur zal door sonar op een grotere afstand gedetecteerd worden dan zacht meubilair. Laser wordt niet weerkaatst door glas, waardoor dit niet gedetecteerd wordt.Sonar apparaten worden zo nu en dan gestoord door andere ultrasound bronnen. De luchtremmen van bussen, bijvoorbeeld, zenden ultrasound uit. Als dit wordt waargenomen door de sonar sensor, word je gewaarschuwd voor een obstakel dat er in werkelijkheid niet is.

Eenvoudige sonar apparaten kunnen niet goed afstapjes en randen van verhogingen detecteren, wat laser wel kan. Simpele obstakel detectoren gebaseerd op pulstechnologie vertellen je alleen dat er een obstakel in de buurt is en hoe ver weg het dichtstbijzijnde object is.

En wat als ik meer ruimtelijke informatie nodig heb?

Sommige systemen maken gebruik van vegende sonar, en andere gebruiken zichtbaar licht om informatie te geven over de gedetecteerde voorwerpen. Denk aan informatie over hun vorm en over de ruimtelijke verhoudingen tussen meerdere objecten.

Hoe werken Vegende Sonar Systemen?

Deze systemen imiteren de navigatie van een vleermuis. Ze zenden voor langere tijd een sonar signaal uit. De frequentie (toonhoogte) van dit signaal verandert met de tijd. Hierdoor kan het apparaat een continue geluidsafbeelding van de omgeving verkrijgen. Deze wordt omgezet in een klankbeeld binnen het voor ons waar te nemen geluidsspectrum, zodat je het kunt horen. Ieder object creëert een eigen patroon van echo's, zodat je een uniek patroon van klanken hoort, ook wel bekend als een 'sound signature'. Je kunt een object herkennen door je het geluidspatroon te herinneren. Je kan ook horen waar de objecten zich, in relatie tot elkaar, bevinden.

Een voorbeeld van dit soort systeem is de "BAT 'K' Sonar Cane", die een lange stok combineert met een kleine vegende sonar bevestigd aan het handvat. Met de speciaal voor dit apparaat ontworpen hoofdtelefoon kan je zowel de omgevingsgeluiden als de geluidspatronen van de stok horen.De stok is verkrijgbaar bij Bay Advanced Technologies in Nieuw-Zeeland en kost 490 euro.

Vegende sonar apparaten worden zo nu en dan gestoord en detecteren sommige oppervlakten beter dan andere.

Hoe werken optische instrumenten?

Licht dat voor deze instrumenten zichtbaar is, kan worden gebruikt om geluidsweergaven te verzorgen die gelijk zijn aan die van vegende sonar systemen, maar dan zonder de nadelen van storing. Deze systemen maken gebruik van een camera om visuele informatie te verzamelen, en zetten deze om in geluid.

Een voorbeeld is de vOICe, Seeing With Sound software voor de PC, notebook of zelfs voor sommige mobieltjes. De vOICe software is gratis, maar je hebt een computer met een webcam of een mobieltje met camera nodig om de software te gebruiken. vOICe creëert een klankbeeld dat informatie biedt over meerdere objecten en elk object kent een uniek geluidspatroon.

De oplossing?

De technologie mag je geleidehond of stok dan nog niet overbodig hebben gemaakt, een grotere keuzevrijheid en flexibiliteit biedt zij je wel.Misschien is het mogelijk door middel van deze technologische ontwikkelingen een aantal problemen op te lossen, waar hond noch stok tot nu toe uitkomst voor konden bieden.

De Ultracane is verkrijgbaar bij Sound Foresight Ltd:
http://www.soundforesight.co.uk

De Miniguide is verkrijgbaar bij GDP Research:
http://www.gdp-research.com.au

De LaserCane is verkrijgbaar bij Nurion Industries:
http://www.nurion.net

The Bat “K” Sonar Cane is verkrijgbaar bij Bay Advanced Technologies:
http://www.batforblind.co.nz

The vOICe software is verkrijgbaar bij Seeing With Sound:
http://www.seeingwithsound.com

Bron: http://www.bbc.co.uk/ouch/closeup/gizmo.shtml

Uit: BlinfoMail juni 2004
Website: BlinfoTec

Zie ook:

Laser stok, Mobiliteit en zelfstandigheid, Mobiliteits-schoenen, Nieuw navigatie systeem, Nogmaals Mini-guide, Sonar Witte Stok, Vleermuis echo als mobiliteitshulp, VOICe op Nokia 3560